4 Ağustos 2011 Perşembe

Der Ampelmann


Berlin, nevi şahsına münhasır bir şehir. Bir anıtta Sovyet askeri göklere çıkarılırken, diğer bir anıtta yerin dibine batırılabiliyor. '36 Olimpiyatları ve 2006 Dünya Kupası organizasyonlarına ev sahipliği yapan  Olimpiyat Stadı gibi ihtişamlı bir arenaya sahipken; futbol takımı kalitesi bakımından da Ankara'dan bile daha zavallı bir başkent. Mesela meşhur parlamento binasına (Reichstag) bakalım. Weimar Cumhuriyeti buranın penceresinden müjdelendikten yıllar sonra, komünistlerin kundaklaması, Nazi ve ardından Sovyet bayraklarının dalgalanması gibi vahim olaylara ve en nihayetinde de iki ülkenin birleşme kararına şahit olmuş. İngiliz parlamento binasının sukunetli görüntüsü ancak V for Vendetta filminde bozulur. Fakat Reichstag öyle mi? İkinci Dünya Savaşının yıkık Reichstag görüntüsü sizi sarsmadıysa, Norman Forster'ın tarihi binaya giydirdiği son model cam kubbe bir nebze de olsa şaşırtmıştır.

Ampelmann
Berlin'i kendine has yapan binlerce özellikten biri de trafik lambaları. Bir kere Avrupa'nın ilk trafik lambası Postdamer Platz'da kurulmuş. İkinci Dünya Savaşın'daki ağır bombardımandan çok önce, şehir Altın Yirmilerini yaşarken, Alman sanayisinin yüz akı otomobiller bu meydanda cirit atıyormuş.

Postdamer Platz: Avrupa'nın ilk trafik lambası
Yazımızın konusu kahramanımız lamba adam ise (orijinal adıyla Ampelmann), duvarın örülmesinden sonra Doğu Almanya'da 1961'de trafik psikoloğu (evet böyle bir meslek varmış) Karl Peglau tarafından tasarlanmış. 80'lerde ülkenin ders kitaplarında, resmi TV kanalında sık sık bahsedilmesi vesilesiyle popüler bir figür haline gelmiş. Duvar yıkıldıktan sonra bir çoğu Batı Almanya trafik lambalarıyla değiştirilse de, Ostalgie (Doğu Alman nostaljisi. Ost ve Nostalji kelimelerinden türemiş) akımı ve sivil toplum örgütlerinin yardımıyla tekrar sokaklara geri kazandırılmış.

Palast Der Republik
"Avrupanın en hızlı değişen şehri" lakaplı Berlin'de (İstanbul'dan daha hızlı değişmesi mümkün mü?)  duvarın yıkılmasından sonra lakabını doğrularcasına parlemanto binası (Palast der Republik) dahil olmak üzere birçok simge bina yıkıldı. Yerine yepyeni modern binaların dikilmesine (Palast der Republik'in yerine ise 2. Dünya savaşı zamanında harabeye dönüşen Prusya İmparatorluğu'nun sarayı Stadtschloss'un ihya edilmesi planlanıyor. Stadtschloss ise zamanında Palast der Republik'in inşası için tamamen yıkılmıştı. İşler biraz karışık. Berlin'de yıkmak her yerde olduğundan çok daha kolay) tepki gösteren Doğu Alman vatandaşları, sıra belleklerinde büyük bir yer tutan trafik lambasına gelince sokağa dökülmüşler.

Stadtschloss
Palast Der Republik sadece meclis olmanın ötesinde, Doğu Alman halkının bir araya geldiği, konserlerin (bilhassa diğer komünist ülkelerden gelen sanatçıların. Düşünsenize Kübalı sanatçılar ne çok alkış alıyordur) düzenlendiği, partilerin ve baloların yapıldığı, hatta içinde bir restoranın da bulunduğu devasa bir kompleks olarak Doğu Berlinliler'in hayatında büyük yer tutmuştu. Buranın yıkılıp kimsenin hatırlamadığı Prusya zamanından kalma sarayın inşası ancak bizim de şu günlerde gündemimizde olan Taksim kışlasını ihya etme projesi kadar mantıklı. Konuyu yine dağıtmadan trafik lambalarına dönelim.

Ampelfrau
Berlin'de dolaşırken doğu kısmında sıklıkla rastlayacağınız bu lambalar, batı bölümündekilerle kıyaslandığında oldukça karakterli ve sevimli duruyor. Hatta bazı yerlerde bisikletli ve şemsiyeli ampül adama, daha komiği ampül kadına (ampelfrau) bile denk gelebilirsiniz. 2005'te isim hakkını alan bir firma, ostalgie akımı rüzgarından da da faydalanıp, sünger, silgi, sandalye ve yüzlerce ampelmann ürünü çıkarmış. Sırf bu ürünü satan ampelmann markalı dükkanlar Berlin'in dört bir yanında mevcut. 

Christiano Ronaldo duruşu yapan ampül adam
Edirne: Eski Cami yanı
Geçen haftalarda Kırkpınar için gittiğimiz Edirne'de bir süprizle karşılaştık. Ampelmann kadar şık tasarımlı olmasa da (daha çok atari oyunu karakterine benziyor), en azından İstanbul'un ampül adamlarından daha karakterli trafik ışıklarını görünce yüzümüz güldü. Buradaki lambaları görene kadar Türkiye'deki bütün trafik ışıkları standart zannediyordum. 

Berlin: Ampelmann dükkanı
Dünyada ise mesela New York'un trafik lambaları filmlerden gördüğümüz kadarıya gayet sıradışı. 80'lerdeki klip ve filmlerde çok gördüğümüz Don't Walk tabelası (veyahut demokrat parti amblemine benzer dur işareti) yerini yavaş yavaş sıradan trafik lambalarına bırakmakta. Londra'nın telefon kulübesi kadar turistik olamasa da, trafik ışığı veyahut her New York filminde işleviyle değil de, işlevsizliğiyle karşımıza çıkan itfaiye musluğu ( filmlerde musluğa arabanın çarpmasıyla çıkan rezillikle kafalarımıza kazınmıştı) şehrin gizliden gizliye simgesi olmayı başarmıştır.

Florya tren istasyonu. Cep telefonuyla çekilmiştir
Trafik lambaları, telefon kulübeleri hatta Ayvalık'ta olduğu gibi otobüs durakları, çok küçük ayrıntılar gibi gözükse de şehri renklendiren unsurların en önemlileri. Yakın zamanda İstanbul banliyö istasyonlarındaki iri ahşap banklar (yeşile boyanmıştır çoğu. Derin olduğu için yaslanarak oturunca koltuktan bile rahat olurdu. Keşke evde de bir tane bundan olsa diye iç geçirirdi insan. Hatta Florya istasyonunda bunun yuvarlak versiyonu hala durmakta) kaldırılmış, yerine plastikten çirkin versiyonları konulmuştu. Bu saklı simgelere yıllar sonra bir Kemal Sunal filminde denk gelmedikçe, neyi kaybettiğimizi bile anlayamayacağız.

Ayvalık'ta bir otobüs durağı
Fotoğraf:: anonim
"önü kaval arkası şişhane"
NOT: Doğu Alman Devlet Televizyonu'nuda bir dönem çok popüler olan Der Ampelmann videosunu araştırdım ve buldum. Film, Dresden'de çekilmiş. Ayrıca 80'lerde TRT 1 sıklıkla gösterilen Bay Yanlış'a  fena halde benziyor. Yollarda sadece Tranbant marka arabaların dolaştığı, toplu konutlar arasında çocukların oyun oynadığı belgeselvari sahneler için bile bu sıkıcı videoya katlanılır.

2 yorum :

  1. video da "kontra" bisiklette pedal ayarlayan kızı görebilirsiniz.

    YanıtlaSil
  2. benzer bir konu, dunyanin farkli yerlerinden 99 yuruyen adam ikonu new york sokaklarinda:

    http://www.donuz.com/new-york-sokaklarinda-yuruyen-99-adam/

    selamlar.

    YanıtlaSil