25 Ekim 2013 Cuma

Gurbet Kuşu Sunar: Endülüs'te Boğa Güreşleri

Madem Endülüs'ten gidiyoruz, boğa güreşlerinden de kısaca bir bahsedeyim. Küçüklüğümde, ''Turist Ömer İspanya’da''yı izlediğimden bu yana boğa güreşi görmek, içimde kavur kavur yanan bir ateş olmuştu. İçimdeki bu ateş, ancak, Jaen şehrinin Segura de la Sierra köyündeki boğa güreşlerini izlediğimde, bir daha yanmamak üzere sönüverdi. Sebebini yazı boyunca anlatacağım. 


Önceki yazıda tanıttığım Segura de la Sierra köyündeki Bakire Rosario şenliğinin kapsamında, geleneksel olarak boğa güreşleri düzenleniyordu, ben de ona denk geldim. İlk kez izlediğim boğa güreşleri hakkındaki izlenimlerimi aktarayım.


Yıl yıl katılan toreroların isimleri arenanın girişindeki duvarda


Boğa güreşleri öğleden sonra düzenlendiğinden, normalde bilet fiyatları gölgede ve güneş altında olmak üzere farklı fiyatlara satılır. Ama bu köydeki arenada sadece kenarında bir kule bulunan tribün olduğundan ve halk daha önce Selçuk’ta izlediğim deve güreşlerine benzer şekilde, altına gazete sererek arena ve kale arasındaki yokuşa oturarak izlediğinden, bilet milet yok. Boğa güreşlerinin ayrı bir havası varmış onu fark ettim, ne var ki, deve güreşlerinde gördüğüm o portatif ızgaralara, sehpanın altında boş, üzerinde ise dolu ya da yarı dolu rakı şişelerine ve gün boyu etini yiyip rakısını içen o insanların coşkusuna burada rastlayamadım.




Boğa güreşlerinde öncelikle boğaya karşı dövüşecek torero ve adına cuadrillo denilen yardımcıları halkı selamlıyor. Buna paseillo deniyor. Paseillo sırasında, orkestra kimisinin ‘yaşa Fenerbahçe’, kimilerinin de ‘yavşak Fenerbahçe’ olarak söylediği marşın orjinali cañi España’yı çalıyor. Cuadrillo denilen yardımcı ekip 6 kişiden oluşuyor. At sırtında iki picador, boğanın omzuna sivri çubukları saplayan ve herhangi bir falso durumda boğayı oyalayan üç banderilleros ve kılıcı teslim eden mozo de espadas. Atlar da koruma var. Neyse ki sonradan akıl etmişler, ilk başlarda bir çok at, boğaların boynuzlarını yiyerek telef olmuş. 
Boğa güreşi üç bölümden oluşuyor. Boğayı arenaya bir salıveriyorlar önce. Daha sonra torero sahne alıyor ve tanda ya da faena denen şovuna başlıyor. Boğayı kızdırmak için kullandığı beze capote deniyor. Bir tarafı mor, diğer tarafı sarı olan büyük capote, ya da daha küçük olan kırmızı capote kullanılıyor. 



Torero halkı selamlayıp, başlıyor boğa ile muhabbetine. Aslında boğalar renk körü olduğundan kırmızıya kızma gibi bir durum yok, maksat kan lekesini gizlesin. Az biraz yoklamanın ardından, bu banderilleros diye bahsettiğim üç yardımcı, elinde banderillalarla, yani sivri çubuklarla sahne alıp boğanın omzuna omzuna onları saplıyor. Banderilları omuza yiyip sırtından kanlar gelen boğa asabileşiyor ve sokakta görsen şarlatan diyeceğin, o daracık süslü kıyafetler içerisinde kırk metreden malvarlığı belli olan, elinde ne idüğü belirsiz bir bez sallayan, artist artist hareketler yapan toreroya daha bir sinirle saldırıyor. Torero elindeki capoteyle boğayı delirttikçe, seyircilerden ole!, si señor!, toma ya! nidaları yükseliyor. Bir yandan orkestra goygoya devam. Müzikle birlikte herkes bir havaya giriyor, kendinden geçiyor. Amatörce olsa da videosunu ekledim, aşağıda.



Daha sonra ise, geleneği kör olsun, kültürü yerin dibine batsın diyeceğim, son bölüme geçiliyor. Peçeteci mozo de espadas kılıcı teslim ediyor. Torero, kılıcını kırmızı capotesinin ardında saklıyor ve boğayı bir punduna getirip, öldürme planlarına başlıyor. Daha sonra aba altından sopa göstermek gibi, torero burada capotesinin üzerinden kılıcını boğaya gösteriyor. Niyeti alttan bezi sallayıp, dikkati oraya çekerek, üstten kılıcı sırta sokup kalbe inerek, fişi çekmek. Sonrasını ise burada detaylarıyla anlatmayayım.




Yere yıkılan hayvana, bu banderillo denen yancılardan biri gelip, kafaya hançeri saplıyor ve hayvanı daha fazla acı çekmeden öldürüyor. Acı çekmesindense, neredeyse hayvanı öldürdüğüne duacı olacağım. Zavallı hayvancağızın öldüğü yetmezmiş gibi, bir de sonrasında kulakları ve kuyruğu da kesiliyor. Daha sonra da bir at arabası eşliğinde sürüklenerek arenanın dışına çekiliyor. Eğer izleyiciler toreronun işini iyi gördüğüne hükmederse beyaz mendillerini sallıyor. Daha sonra, hayvanı en iyi öldüren toreroya hayvanın kulakları ve kuyruğu hediye ediliyor.


Beyaz mendiller sallanıyor
Benim izlediğim boğa güreşlerinde bir de kadın torera vardı. Boğa güreşlerinin ta başından beri kadınlar da boğa güreşlerinde yer almışlar. Sadece 1902-1934 arası kadınların boğa güreşçisi olması yasaklanmış o kadar. Kimilerine göre zaten bu işi başlatan kadınlar, zira boğa güreşçisinin o zıpçık gibi pantalonu ve ışıl ışıl ceketi daha çok kadın bedenine uygunmuş gibi.



Bitirirken şunu söyleyeyim, boğa güreşi sırasında kendimi bir gladyatör ortamındaymış gibi hissettim. Kendisi de bir hayvan, hatta yerine göre hayvan oğlu hayvan olan insan, boğaya karşı. Ama şartlar eşit değil. Hakikaten coşkulu bir ortam, insanın tüyleri diken diken oluyor. Boğaya karşı orada durmak da cesaret işi. Bu yüzden torerolar boşuna futbolculardan önce kapmıyor İspanyol mankenleri. Ama gel gör ki, boğa güreşi sanki şakanın kaka olması gibi. Eğlence diyorduk, gülüp eğleniyorduk da hayvancağız öldü gitti sonunda. Adına güreş deniyor ama, ortada güreşlik bir durum yok. Kaybedeni belli. Ha, arada boğa denk getirirse, boynuzlarıyla toreroları kevgire çevirdiği de oluyor. Kısaca, boğa güreşine sokayım, aman size bir şey olmasın diyerek yazıyı bitireyim.

12 yorum :

  1. Yani vahşet dehşet diye yorum yapmak istemiyorum ama, sanki orda o boğanın öldürüleceğini bilmiyordun, hele ki çocukluktan beri içine ateş düşürecek derecede görmeyi istediğin bir şeyde. Olacaklardan hoşlanmasalar da, insanların halen bu denli "güreşi" görmek istemesi bu lanetin unutulup gitmesinin önüne geçiyor. Belki o küçük yerde bir sonraki sefer daha çok boğa öldürülecek, sıfr artık turistler de geliyor, izliyor diye düşündüklerinden.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Bu yazıda insanları boğa güreşine özendirdiğimi zannetmiyorum. Belki böyle bir yazıyı baştan okusam, hiç gitmezdim. Sonuçta herkes farklı şekillerde hissediyor ve öğreniyor. Yazıda zaten boğa güreşi hakkında fikrimin izledikten sonra nasıl değiştiğini anlatıyorum. Evet, boğa güreşine karşı olmak için illa izlemen gerekmiyor, ama ben başıma geleni anlatmışım. Böyle bir yazı yazdım diye,bundan sonra öldürülecek boğaların vebalini benim üzerime atma lütfen. Diğer yandan, çelişkili bir durum olsa da, evet vejeteryan değilim yani et yiyorum ama eğlence amacıyla hayvanın öldürülmesine karşıyım. Çocuklukta boğa güreşine heveslenmek de bence hiç garip bir şey değil, yaşarken bir çok şeyin farkına varıyoruz. O küçük yer de, hadi kibar olayım, allahın unuttuğu yer derler ya, o türden. İnan turistik filan değil, belki tek yabancı bendim. Boğa güreşleri, turist geliyor diye yapılan bir etkinlik hiç değil. Zira en çok turist Katalunya eyaletine geliyor ve boğa güreşleri geçen sene orada yasaklandı.

      Sil
  2. Etkileyici bir yazı olmuş. Bu yazıyı okuduktan sonra çok merak ettiğim boga güreşine asla gitmem. Yukaridaki arkadaş yaziyi düpedüz götüyle okumuş belliki. Ona kalırsa tüm savas muhabirleri birer katil olmalı

    YanıtlaSil
  3. Gurbet kusu denen arkadas sadece tek bir bilet harcayarak bu vahşeti izlemiş. Ama bunu okuyan onlarca insanın bu vahşete para saçmasını engellemiş.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Yok, neyseki bilet parası vermedim vahşete tanıklık etmek için. Diğer yandan da, boğa güreşi, romanından şiirine, müziğine, resmine, geleneklerine değin ispanyol kültürünün önemli bir parçası olmuş. Adına vahşet dense dahi, en azından, bu yanını yadsımamak gerekir diyorum.

      Sil
    2. Madem öyle, keşke biraz da kültüründen bahsetseydiniz. Ama kültür namına birşeye rastlamadım. Tam takır kuru bakır.

      Sil
    3. Heruf onlarca ispanyolca terimden bahsetmiş. Onların hepsi kültürün bir parçası işte

      Sil
    4. Boğa güreşleri hakkında a'dan z'ye ne varsa yazacağım diye bir teminat mı vermişim. Madem bu yazıda kültürü hakkında bir şey bulamadın (ki az buçuk anlatmışız törenini, geleneklerini, kurallarını zartını zurtunu), aç, araştır, öğren, anlat. Biz de senden öğrenelim, fena mı?

      Sil
  4. Tartışmaya yeni boyut getirmek icin bir veri. Kurban bayramının tek bir gununde 2.700.000 hayvan kesilirken. Ispanyada boga gureslerinde bir yılda katledilen boga sayısı 40binden az. Ilk rakam her yıl katlanarak artarken ikinci rakam hızla düşüyor.

    YanıtlaSil
  5. tartışma ile hiç alakası yok ama kadın matador çok karizmatikmiş

    YanıtlaSil
  6. Kurban bayraminda hayvanlarla eglenilmiyor

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. keşke sadece problem "hayvanlarla eğlenilip eğlenilmeme" olsa.

      Sil