29 Eylül 2016 Perşembe

Elias Petropoulos - Rebetika: Yunan Yeraltı Dünyası Şarkıları Bölüm 7


7. bölümde solun rebetikoya bakışından kısaca bahsedildikten sonra rebetiko şarkıları sınıflandırılıyor. Yazar Petropoulos hakkındaki tanıtıcı yazıya ve çevirinin birinci, ikinci, üçüncü, dördüncü, beşinci ve altıncı bölümlerine linkleri tıklayarak ulaşabilirsiniz. 


Bazı araştırmacılar rebetiko şarkılarındaki esas fikri keşfetmeyi kendilerine iş edindiler. Faranın ne bir ideali ne de ideolojisi vardı. Rebetler, hayatlarını kendi bildikleri şekilde yaşadılar ve bu konu üzerine söylenecek tek şey de budur. Rebetiko şarkıları, çelişkilerle dolu rebetik hayat tarzının panoramasını ortaya seriyordu. Yaşadıkları dönemin toplumsal modelleriyle, duydukları hoşnutsuzluğu ifade ettiler. Rebetler devrimci de olamazlardı: Çöküşe girdiklerinde, alçakça sağ siyasetin neferleri oldular.
Yunan Komünist Partisi (KKE)'nin yayın organı Elefteri Ellada (Özgür Yunanistan) gazetesinden
1947’de Yunan Komünist Partisi’nin resmi gazetesi rebetiko şarkılarının doğası üzerine ilk tartışmayı başlattı. Marksist gerici zümresi, lümpen proleterlerin ve esrarkeşlerin bu “ahlaksız” şarkılarını ayıplamak için bir araya geldi. Rebetiko her ne kadar modern Yunan halk şarkılarının sadece bir türü olsa da, bugün hala Marksistler rebetikayı popüler (laika) şarkılar olarak görürler. İşçi sınıfı (ve daha sonra burjuvazi) rebetikayı ödünç almakta ve kullanmakta hiç bir tereddüt göstermedi. Atina entelijansiyası rebetikayı Yunan halkından ancak yarım yüzyıl sonra keşfedebildi.

Halk şarkılarının herhangi bir resmi sınıflandırması mecburen bir nebze tahrifata uğramak zorundadır. Profesör N. Politis’in (oldukça Alman tarzı) yöntemini takip ederek, rebetika şarkılarını içeriklerine göre yirmi kategoriye bölmeye mecbur kaldım. Halk şarkılarını sınıflandırmanın bir çok yolu mümkündür: müzik, ozanlık, dansın kökenleri, coğrafi menşei gibi. Benim kılavuzum ise şarkıların metin-içerikleri oldu. Bu yüzden, önerdiğim sınıflandırma, daha çok yazınsal ve okurlarıma daha rahat erişilebilir olma avantajını beraberinde getiriyor. Orijinal kitabımda, rebetikayı aşağıdaki başlıklara göre sınıflandırdım:

  1. Aşk şarkıları
  2. Ayrılık şarkıları
  3. Melankolik ve ağlamaklı şarkılar; sitem şarkıları
  4. Yeraltı dünyası şarkıları
  5. Esrarkeş şarkıları
  6. Hapishane şarkıları
  7. Yoksulluk hakkında şarkılar
  8. İş ve işçi sınıfı hakkında şarkılar
  9. Hastalık ve verem hakkında şarkılar
  10. Kharon ve Hades hakkında şarkılar
  11. Anneler hakkında şarkılar
  12. Sürgün ve sıla şarkıları
  13. Hayaller hakkında şarkılar; oryantalist şarkılar; egzotik şarkılar
  14. Taverna şarkıları
  15. Ufak dertlenmeler üzerine şarkılar
  16. Yergili şarkılar; hayat hakkında tavsiye veren şarkılar; şiddet ve ceza içeren şarkılar
  17. Hayatı tasvir eden şarkılar
  18. Farklı şehirleri ve yaşayanlarını öven şarkılar
  19. Ordu hayatı ve savaş şarkıları
  20. Bazı kişiler için bestelenmiş şarkılar
Tekrar ediyorum, yukarıdaki sınıflandırma bir uzlaşımdan ibaret olarak ele alınmalıdır. Bazı kategoriler birbiriyle iç içe geçebelir. Bir çok şarkı da içeriklerinin iki ya da daha fazla kategoriye girmesinden dolayı farklı başlıklarla da sınıflandırılabilir.

Rebetika şarkılarının dizeleri basit bir stille, epeyce yüzeysel bir argoyla yazılırdı. Rebetiko şarkılarını irdelemek için tam bir argo bilgisi kaçınılmazdır. Yunanistan’da, resmi folklor çalışmaları rebetiko ve argoyu küçümseyen üniversite akademisyenlerinin yetki alanındadır. Rebetikanın kilit müzisyenleri öleli çok zaman geçti. Bu nadide insanların deneyimlerini kaydetmek  bizim için artık çok geç.
Kabare şarkıcısı Petros Kyriakos, Rebetiko argosunda neyin ne anlama geldiğini söylüyor

Balkan ülkelerindeki (Osmanlı İmparatorluğu’nun eski eyaletleri) toplumsal tabunun baskısı da rebetika araştırmalarına ket vuran bir diğer faktördür. Yunanistan’da bugün Türkiye hakkında konuşmak kabul edilemezdir. Ve günümüzde hiç bir araştırmacı Balkan halklarının müziklerinin taşıyıcısı olan çingenelerin rolüne yeterli ilgiyi göstermemektedir. Yunanistan’da kimse Rosa Eskenazi ve Stella Haskil gibi rebetika şarkıcılarının Yahudi, pek sevilen Marika Ninou’nun ise yüzde yüz Ermeni olduğundan habersizdir. Modern Yunanlılar, onlara çok bilinen bir rebetiko şarkısındaki Bochoris'in Yahudi olduğunu söylediğinizde bunu bilmek istemezler.

1929'da New York'ta kaydedilmiş Bochoris şarkısını Marika Papagika söylüyor. Şarkı İzmir'de meydana gelen Bohor isimli bir Yahudi'nin gaspedilmesini ve muhtemelen öldürülmesini anlatıyor.

Hiç yorum yok :

Yorum Gönder